Voor wie?
Voor ambtenaren, raadsleden en wethouders van gemeenten.
Waarom?
U wilt graag een werk realiseren dat voor een redelijke prijs aan
al uw ambities voldoet. Het realiseren van duurzaamheidambities
in het kader van overheidsbeleid zoals duurzaam inkopen, klimaat-
beleid en maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) blijkt
daarbij één van de moeilijkste te realiseren doelstellingen te zijn.
Wat vindt u hier?
Deze brochure laat voorbeelden zien van projecten met de ambitie
om duurzaam aan te besteden en de gewenste duurzaamheid-
ambities te realiseren. Laat u inspireren door deze voorbeelden
en bijbehorende tips.
Inleiding
Voor wie is deze brochure?
den en de gewenste duurzaam-
In deel 2 karakteriseren we de
heidambities te realiseren. Laat u
bouworganisatievormen en de
Deze brochure is voor ambtenaren,
door deze voorbeelden inspireren.
marktbenaderingen. Oftewel het
raadsleden en wethouders van
externe proces van duurzaam
gemeenten die betrokken zijn bij
Sleutels tot succes zijn:
aanbesteden.
de ontwikkeling van een gebouw
· heldere maatschappelijke
(zoals gemeentehuis, theater of
ambities voor kwaliteit en
In deel 3 vindt u tips en voorbeel-
bibliotheek), infraproject (zoals
duurzaamheid;
den. Deze zijn gegroepeerd op basis
brug of weg) of gebied.
· goede interne organisatie
van de vier bouworganisatievormen
(politiek en ambtelijk draagvlak, (zie deel 2). In de voorbeelden
Waarom deze brochure?
heldere budgettering etc.);
wordt de relatie gelegd tussen
· beoordeling van werken op prijs
beleid, interne organisatie, bouw-
U wilt graag een werk realiseren
én kwaliteit;
organisatievorm, aanbestedings-
dat voor een redelijke prijs aan al
· goede samenwerking tussen uw
vorm, duurzaamheideisen en het
uw ambities voldoet. Het realiseren
gemeente (als opdrachtgever)
uiteindelijke resultaat.
van duurzaamheidambities in het
en de opdrachtnemer(s).
kader van beleid op het gebied van
duurzaam inkopen, klimaatbeleid
Wat vindt u in deze brochure?
en maatschappelijk verantwoord
ondernemen (MVO) blijkt daarbij
Deel 1 handelt over de manier
één van de moeilijkste doelstel-
waarop u uw ambities voor kwaliteit
lingen te zijn. Deze brochure laat
en duurzaamheid kunt formuleren,
voorbeelden zien waarin het is
concretiseren, verankeren en
gelukt om duurzaam aan te beste-
organiseren (interne proces).
2
Deze brochure verwijst een aantal maal naar
het stappenplan uit de handleiding `Haal het
beste uit de bouw!'. Deze handleiding onder-
steunt een opdrachtgever bij vier belangrijke
stappen in de initiatieffase:
1. Bepaal wat u wilt en wat u zelf kunt
2. Analyseer uw bouwopgave
3. Kies een passende bouworganisatievorm
4. Kies een passende marktbenadering
U kunt dit stappenplan downloaden van
www.sbr.nl/aanbesteden.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
3
Deel 1 Uw duurzaamheidambities formuleren,
concretiseren en verankeren
Analyseer uzelf en uw
bouwopgave
Als gemeentelijke opdrachtgever heeft
We gaan er in deze brochure van uit dat uw gemeente de ambitie heeft om
u te maken met wethouder(s),
`iets' aan `duurzaam' bouwen te doen. Duurzaam inkopen en klimaatbeleid
gemeenteraad en ambtenaren van
zijn tenslotte speerpunten in het overheidsbeleid voor de komende jaren.
meerdere afdelingen. Omdat u intern
Duurzaamheid is ook een belangrijk aspect van maatschappelijk verantwoord
al met meerdere partijen te maken
ondernemen (MVO), een ambitieus stimuleringsprogramma van en voor
hebt, is het belangrijk stil te staan bij
overheden, bedrijven en instellingen. Duurzaamheid is overigens een breed
wat uw gemeente wil en kan. Houd
begrip. In het veld wordt bijvoorbeeld ook gesproken over kwalitatief, ecolo-
ook rekening met de omvang en com-
gisch of energiezuinig bouwen. In deze brochure gaan we niet dieper in op
plexiteit van de bouwopgave.
de definitie van duurzaamheid. We spreken in deze brochure over ambities
Stap 1 en 2 van de handleiding `Haal
voor kwaliteit en duurzaamheid.
het beste uit de bouw' ondersteunen
u hierbij.
Duurzaamheid heeft meerwaarde voor
Duurzaamheid is voor hen bijvoor-
Stel uzelf de volgende vragen:
u als opdrachtgever. Denk aan efficiën-
beeld een stimulans om te innoveren
· Heeft uw gemeente een visie op
ter ruimtegebruik, verantwoorde
en om zich te onderscheiden door
duurzaamheid? Is duurzaamheid
materiaaltoepassing, betere lucht-
maatschappelijke betrokkenheid,
opgenomen in het beleid (klimaat-
kwaliteit, een gezond binnenklimaat
kennis en ervaring.
beleid, duurzaam bouwen beleid of
en lagere energie- en onderhouds-
duurzaam inkopen beleid)? Is deze
kosten. Ook voor opdrachtnemers
visie vertaald in concrete doelstel-
heeft duurzaamheid meerwaarde.
lingen?
4
· Is er budget voor duurzaamheid
bouworganisatievorm en marktbena-
latere fasen partijen (weer) op één lijn
gereserveerd?
dering te kiezen. Zie daarvoor deel 2.
te krijgen.
· Is er politiek draagvlak? Wat is de
ervaring van wethouder(s) en
Ben er vroeg bij!
Kijk niet alleen naar
gemeenteraad met duurzaamheid?
investeringskosten
· Wat zijn de ambities van de uitvoe-
In de initiatieffase is de ruimte voor
rende (bouw)afdeling voor
duurzame oplossingen het grootst.
Kwalitatief of duurzaam bouwen hoeft
duurzaamheid? En van andere
Als duurzaamheid al in deze fase
niet duur(der) te zijn. Sterker nog, het
betrokken ambtenaren?
wordt meegenomen, is in principe het
kan zelfs goedkoper dan de gebruike-
· Kan uw gemeente keuzes maken
meest te bereiken en zijn de kosten
lijke bouw. Om dat rendement helder
en prioriteiten stellen?
het laagst. Gaande het bouwproces
te krijgen, is het wel zaak naar de
· Wat zijn bedreigingen? Waar zitten
zijn er steeds minder mogelijkheden
gehele levensduur te kijken. De inves-
de (traditionele) weerstanden?
en loopt de milieuwinst per geïnves-
tering moet worden gekoppeld aan
· Wat zijn kansen?
teerde euro terug.
de kosten van energie, onderhoud,
· Is er een `trekker'? Is uw organi-
beheer, sloop. Gunning op prijs/
satie in staat betrokkenen (intern
Zorg in de initiatieffase voor politieke-
kwaliteit kan hiervoor een oplossing
en extern) te motiveren?
en organisatorische verankering van
bieden. Mogelijk kunnen ook de
· Zijn er referenties van duurzame
uw duurzaamheidambities. Zorg voor
kosten/baten die gemoeid zijn met
gebouwen of infrastructurele
intern commitment en duidelijkheid
het daadwerkelijk gebruik, bijvoor-
werken?
over de visie en de te nemen stappen.
beeld de personeelskosten van een
Zo laat u zien dat duurzaamheid een
organisatie of het verkeer dat gebruik
Gebruik de antwoorden om realistische
niet ter discussie staand onderdeel
moet maken van een weg, worden
ambities voor uw project te formule-
van de opgave is. Bovendien blijkt dat
meegenomen, maar dat is meer
ren. Dit is tevens het moment om een
het veel tijd en inspanning kost om in
`koffiedik kijken'.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
5
Er zijn twee knelpunten die het sturen
nen geschrapt als gevolg van budget-
maken. Het instrumentenpalet van het
op levensduurkosten bemoeilijken:
taire problemen. Denk dan terug aan
Nationaal DuBo Centrum (tegenwoor-
1. Begrotingsposten voor nieuwbouw
de initiatieffase; u hebt niet voor niets
dig onderdeel van SenterNovem)
zijn vaak niet gekoppeld aan begro-
ingezet op kwaliteit en duurzaamheid!
geeft een overzicht van deze instru-
tingsposten voor exploitatie.
Laat de bouwprijs nu niet prevaleren!
menten. Het is te downloaden van
Diegene die de energie- of onder-
www.dubo-centrum.nl.
houdskosten betaalt is vaak een
andere partij dan de investeerder.
"Kijk niet te dichtbij, durf 30 jaar vooruit te
Die instrumenten zijn ingedeeld in
Het vergt extra inspanning om de
denken. Een energieneutraal gebouw is haal-
vier groepen:
koppeling tussen begrotingsposten
baar!" aldus de heer Heijkers (duurzaam bou-
1. Prestatie-instrumenten: dit zijn
voor nieuwbouw en begrotings-
wen coördinator bij de gemeente Den Haag).
instrumenten die door middel van
kosten voor exploitatie tot stand te
een cijfer een prestatie weergeven
brengen. Onderschat deze omslag
van één of meer duurzaamheid-
niet.
aspecten van een gebouw of van
2. Om de verschillende alternatieven
Gebruik hulpmiddelen
de gebouwde omgeving (zoals GPR
financieel met elkaar te vergelijken,
bij het formuleren van
Gebouw en de Slooptool).
moet de contante-waarde methode
ambities
2. Checklisten: instrumenten die
worden toegepast. Laat een
uitgaan van duurzame functionele
bedrijfseconoom deze berekenin-
Vaak begint een project met `vage'
of concrete maatregelenlijsten
gen uitvoeren wanneer u zelf die
duurzaamheidambities, bijvoorbeeld:
(zoals de Nationale Pakketten) om
kennis niet in uw organisatie heeft.
"Onze gemeente wil een milieuvrien-
zo ideeën op te doen voor ambities.
delijk gebouw". Er zijn diverse instru-
3. Communicatie- en ambitie-
Duurzaamheidaspecten worden vaak
menten die u kunnen ondersteunen
instrumenten: dit zijn instrumenten
op het laatste moment uit bouwplan-
om deze vage ambities concreet te
die tot doel hebben de communica-
6
tie over duurzaamheid tussen
Specificeer uw ambities
In een traditioneel bouwproces werkt
diverse betrokken partijen te
functioneel
u uw ambities uit tot op detailniveau
vergemakkelijken en/of instrumen-
en legt deze vast in bestek en tekenin-
ten met welke duurzame ambities
Functioneel specificeren betekent dat u
gen. U kunt dit echter ook geheel of
zijn vast te stellen (zoals de DCBA-
de eisen voor een bouwwerk uitwerkt
gedeeltelijk overlaten aan marktpartij-
methode, LOGO en de Leidraad
van hoofdlijnen naar details. Dus van
en (zie deel 2). U ontwerpt dan niet
Specificeren van CROW).
de systeemgerichte eisen (bijvoorbeeld
zelf de oplossing, maar laat dit over
4. Kapstok-instrumenten: instrumen-
10% energie besparen) naar functionele
aan de aanbieders. U daagt hen zo uit
ten die als een soort `kapstok'
eisen (een EPC van 0,72 in plaats van
om een optimale oplossing te beden-
fungeren en waar allerlei andere
0,8 voor een woning) naar constructie-
ken.
instrumenten onder kunnen hangen
ve eisen of zelfs materiaaleisen (u wilt
(zoals MIRUP).
een warmtepomp in de woning).
Veel duurzaamheidaspecten blijken
gerealiseerd te kunnen worden door
een uitgekiend ontwerp of een een-
Tips
· Focus. De beste prestaties worden geleverd in
voudige aanpassing van de gangbare
· Kies een instrument dat aansluit bij het ab-
projecten waar betrokkenen aan het begin van
werkmethoden. Tevens is de kans gro-
stractieniveau van de fase waarin het project
het proces kiezen voor enkele specifieke
ter dat duurzaamheideisen in het ont-
zich bevindt. Dus van hoofdlijnen in de initiatief-
thema's (bijvoorbeeld energie of water) of een
werp geïntegreerd worden en daar-
fase naar details in de bestekfase. In het verle-
wervelend concept (bijvoorbeeld een allergeen-
door minder snel als duur worden
den werden de Nationale Pakketten vaak
arm kinderdagverblijf).
ervaren en niet eenvoudig eruit
gebruikt om ambities te formuleren. Deze zijn
· Prioriteer. Wat vindt uw gemeente echt
geschrapt kunnen worden.
echter vaak op besteksniveau geschreven en
belangrijk? In de aanbestedingsfase vertaalt u
dus eigenlijk niet geschikt in de programmafase.
dit in wegingsfactoren voor de gunningcriteria.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
7
Voorbeelden:
· Schrijf een EPC-eis (energieprestatie-
coëfficient) voor in plaats van (een
verzameling) energiebesparende
maatregelen.
· Leg de ambities vast in cijfers met
behulp van een prestatie-instrument
(bijvoorbeeld GPR Gebouw) in plaats
van met een waslijst aan maatregelen.
· Schrijf een zettingseis voor (dat wil
zeggen een kwantitatieve maat voor
de zakking van bijvoorbeeld een
weg) in plaats van een oplossing.
Communiceer
uw ambities
"In ons voorstel voor het Stadsdeelkantoor
De Provincie Zuid-Holland formuleerde voor
Leidschenveen-Ypenburg combineerden we
de N210 de eis dat de weg weer 30 jaar mee
Goede communicatie is in alle fasen
esthetica, geluidwering en natuurlijke venti-
moet kunnen, het verkeer door moet gaan, en
van groot belang. Niet alleen met
latie. Dat was innovatief, maar vooral zeer
dat de aannemer de weg 10 jaar onderhoudt.
externen (adviseurs, ontwerpers, bouw-
kostensparend!" aldus de heer Kaijim
bedrijven, projectontwikkelaars), maar
(directeur Kanters Projectontwikkeling BV).
ook met partijen binnen uw organisatie
(ambtenaren van andere afdelingen,
wethouder(s), raadsleden). Neem duur-
zaamheidambities integraal op in de
8
planontwikkeling. Zorg echter wel
proces rekening mee. Zorg dat trajec-
fase, en gebruik uw eigen drijfveren
voor extra aandacht in het planontwik-
ten vooraf worden aangegeven en dat
om ook uw opdrachtnemers te
kelingsproces! Bespreek niet alleen de
beslissingen achteraf verantwoord
stimuleren. Het gebeurt regelmatig
inhoud. Bespreek ook de motivatie en
kunnen worden, in de zin van doel-
dat kleine tegenslagen tot resultaat
de acties van alle betrokkenen om de
matigheid en rechtmatigheid. Zorg
hebben dat partijen terugvallen in
ambities waar te maken. Zorg dat de
voor intern draagvlak van gemeente-
hun `oude' gewoonten, bijvoorbeeld
neuzen één kant op blijven staan en
raad, wethouders en betrokken ambte-
dat `gewoon' hout besteld wordt, als
dat er commitment is, dus dat mensen
naren (projectontwikkeling, inkoop,
FSC-hout niet direct voorhanden is.
zich ook verantwoordelijk voelen voor
milieu). Inspireer elkaar, vooral in de
Vaak zijn in onderling overleg best
hun acties. Zorg dat de ambities bij de
initiatieffase. Ga eens op excursie naar
oplossingen mogelijk.
stap naar de volgende fase duidelijk
referentieprojecten met ambtenaren,
zijn. Leg afspraken vast in de bijbeho-
raadsleden en wethouder(s).
Meer weten?
rende besluitvormingsdocumenten
· Haal het beste uit de bouw, SBR
(zoals intentie-, samenwerkings- en
Leg ook aan uw opdrachtnemers uit
(www.sbr.nl/aanbesteden)
realisatieovereenkomsten) en `coach'
dat u belang hecht aan kwaliteit en
· Instrumenten-palet, met verwijzingen
mensen in het realiseren ervan.
duurzaamheid. Sommige bouw- en
naar GPR Gebouw, Toolkit duurzame
infrabedrijven interpreteren duurzaam-
woningbouw en andere instrumenten
Binnen gemeentelijke organisaties is er
heid (nog steeds) als `extra'. Leden van
(www.dubo-centrum.nl).
vaak sprake van langdurende en inge-
Bouwend Nederland hebben echter
· Slooptool, aanbestedingsinstrument
wikkelde besluitvormingsprocedures.
integraal het convenant Maatschappe-
ontwikkeld in opdracht van de Provincie
Zoek uit hoe de besluitvorming in uw
lijk Verantwoord Ondernemen onder-
Zuid-Holland om de minst milieubelasten-
gemeente geregeld is: wat is de rol
tekend en beschouwen duurzaamheid
de sloopmethodiek te kiezen (www.pzh.nl).
van de gemeenteraad en wethouder(s)
als logisch onderdeel van een project-
· Van functie tot bouwstof, Leidraad specifi-
in dit project? Houd hier in het bouw-
ontwerp. Denk terug aan de initiatief-
ceren, CROW, december 2004.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
9
Deel 2 Het project in de markt zetten
Elke vorm heeft zijn voor- en nadelen.
Kies de samenwerkingsvorm die bij
uw organisatie en uw bouwproject
past en de beste mogelijkheden biedt
Voordat u het project op de markt brengt, dus duurzaam gaat aanbesteden,
om een goede verhouding tussen prijs
kiest u voor een samenwerkingsvorm tussen u en de opdrachtnemer(s) én
en kwaliteit te realiseren.
voor een marktbenadering. Doe dit zo vroeg mogelijk in de initiatieffase.
Hieronder lichten we deze keuzes kort toe. Wilt u hierover meer weten?
De meest gangbare vorm is de tra-
Lees stap 3 en 4 van de handleiding `Haal het beste uit de bouw'.
ditionele samenwerkingsvorm. Het
bouwproces wordt hierbij in tweeën
geknipt. Eerst maakt opdrachtgever,
Kies een samenwerkingsvorm.
vaak met ondersteuning van ontwer-
"Duurzaam aanbesteden speelt in op twee
Elk bouwproces is op te delen in
pers en adviseurs, het ontwerp. Als
doelstellingen van de overheid, namelijk
dezelfde fasen. In elke fase moeten
het ontwerp helemaal is uitgewerkt,
`ontregelen' en `op prestaties afrekenen'.
bepaalde taken worden verricht.
word de opdracht - op basis van het
De gemeente Den Haag vindt dat de markt
Die taken kunt u als opdrachtgever
bestek en de tekeningen in de markt
het moet doen." aldus de heer Heijkers
zelf vervullen of u kunt ze aan anderen
gezet. Inschrijvers kunnen alternatie-
(duurzaam bouwen coördinator bij de
overlaten. U bepaalt welke taken wor-
ven inbrengen, maar doen dit over
gemeente Den Haag).
den ingekocht en hoe de coördinatie
het algemeen alleen als uw gemeente
is geregeld. Er zijn vier vormen:
er om vraagt. Vervolgens begint de
· traditionele samenwerking;
uitvoering. Wijzingen in het ontwerp
· bouwteam;
zijn lastig. Ze worden financieel door-
· geïntegreerde samenwerking;
berekend (meer- en minderwerk) aan
· strategische samenwerking.
de opdrachtgever.
10
"Werken in een bouwteam vraagt ook vanuit de
gemeente kundige mensen. Zij moeten integraal
kunnen denken. Om hier in te voorzien leiden
wij zelf mensen op!" aldus de heer Wols
(gebouwbeheerder bij de gemeente Ridderkerk).
Kies een marktbenadering
Publieke en semi-publieke organisaties
dienen zich te houden aan de Europese
en nationale aanbestedingsregelgeving.
Steeds vaker stappen opdrachtgevers
Dit is veelal verwoord in het gemeente-
"Bouwers worden zelden vroeg in het bouw-
over op andere samenwerkingsvormen.
lijk aanbestedingsbeleid. Boven de
proces betrokken. Wij zijn van mening dat
Dit wordt mede ingegeven door de
drempel van 5,2 miljoen dient er strikt
het de kwaliteit van een bouwwerk ten goede
`terugtredende' overheid. Deze
volgens de Europese regels te worden
komt als bouwbedrijven alternatieven in
nieuwe rol van de opdrachtgever
aanbesteed. Onder die drempel heeft
mogen brengen." aldus de heer Frans van Dijk
vereist andere competenties van uw
de gemeente meer vrijheid, al heeft de
(directeur Van Dijk Maasland BV).
organisatie. De meest bekende vorm
Europese Commissie aangegeven dat
is het bouwteam. Die wordt overigens
ook onder die drempel de Europese uit-
steeds lastiger binnen de nieuwe
gangspunten moeten worden gevolgd
aanbestedingsregels toe te passen.
en opdrachten in principe openbaar
In deel 3 leest u hier meer over.
moeten worden aanbesteed.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
11
Vaak wordt gedacht dat Europees
selecteren op bedrijfsmatige eigen-
aanbesteden vereist dat er traditio-
schappen (de zogenaamde selectie-
neel moet worden samengewerkt.
criteria). Bijvoorbeeld of zij zich
De Europese regels geven echter
al onderscheiden hebben op het
veel ruimte om ook in een andere
gebied van duurzaamheid. Na
organisatievorm conform de regels
selectie vraagt u alleen bij de
aan te besteden.
marktpartijen, die voldoen aan uw
selectiecriteria, een aanbieding
De opdracht kan via een zogenaamde
voor het project op.
`openbare' of `niet-openbare' procedure
· Bij een onderhandse aanbesteding
Gedurende de procedure kunt u nader
of `onderhands' in de markt worden
nodigt u één (enkelvoudig) of
overleg voeren met de inschrijvers.
gezet.
meerdere (meervoudig) partijen
Dat kan slechts in beperkte mate via
· Bij de openbare procedure (open-
uit om in te schrijven. Het wordt
een extra inlichtingenronde of een
bare aanbesteding) wordt de vraag
niet algemeen bekend dat het
individuele inlichtingenronde, en in
algemeen bekend gemaakt en
project op de markt komt.
een uitgebreide vorm via een concur-
iedereen kan een inschrijving doen.
rentiegerichte dialoog. Dit is nuttig bij
· Bij een zogenaamde `niet-openbare'
Welke procedure u kiest heeft
projecten waar meerdere oplossingen
procedure (openbare aanbesteding
voornamelijk te maken met uw aan-
mogelijk zijn of als ambities, risico's
met voorafgaande selectie) wordt
bestedingsbeleid, de voorkeur voor
en oplossingen verhelderd moeten
de vraag algemeen bekend gemaakt
de samenwerkingsvorm en de wijze
worden. Deze uitwisseling van infor-
en kan iedereen zich aanmelden
waarop u uw ambities met de uitvoe-
matie komt in een extra inlichtingen-
voor de selectie. Vervolgens heeft
rende partijen wilt concretiseren tot
ronde of individuele inlichtingenronde
u de mogelijkheid marktpartijen te
een werkelijke aanbieding.
aan de orde.
12
Gunning op basis van de laagste prijs
Transparantie is immers het gemak-
laat weinig ruimte voor innovatieve
kelijkst te bereiken wanneer wordt
oplossingen, omdat meerwaarde,
gegund op basis van de laagste prijs.
en dus extra kwaliteit, in de meeste
Het vergt zorgvuldigheid om kwalita-
gevallen tijdens de bouwfase meer
tieve aspecten bij de beoordeling te
geld kost. Aanbieders worden niet
betrekken en toch op een objectieve
gestimuleerd om meer te doen dan
en transparante manier tot een gun-
het aanbieden van een zo laag moge-
ning te komen.
lijke prijs en dus een zo laag mogelijk
Beoordeel op
kwaliteitsniveau, dat past binnen de
prijs/kwaliteit
eisen van de opdrachtgever.
U kunt als opdrachtgever in een
Het meenemen van kwalitatieve
aanbestedingsprocedure kiezen
criteria in de beoordeling van de aan-
tussen gunning op basis van de
biedingen betekent dat aanbieders de
"In vrijwel al onze inkopen is aanbesteden op
laagste prijs of gunning op basis
mogelijkheid hebben om ook op deze
basis van prijs en kwaliteit (ook wel econo-
van de Economisch Meest Voordelige
aspecten te scoren. Dit betekent wel
misch meest voordelige inschrijving (EMVI))
Inschrijving (EMVI). Bij EMVI worden,
dat een spanningsveld kan ontstaan
gebruikelijk. Echter, bij bouwwerken niet, daar
naast de prijs, ook kwalitatieve
tussen de (vereiste) transparantie en
werken we over het algemeen `traditioneel'!
criteria, zoals duurzaamheidcriteria,
de motivering.
Ik ga ook bij aanbestedingen in de bouw aan-
meegewogen.
sturen op EMVI." aldus de heer Wennekes
(inkoopadviseur bij de gemeente Ridderkerk).
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
13
Meer weten?
· Groen kopen! Een handboek inzake
Tips
geval in uw beoordeling de kosten en baten
milieuvriendelijke overheidsopdrachten,
· Ben zo specifiek mogelijk; Indien u zo speci-
op langere termijn mee.
Europese Commissie, 2005
fiek mogelijk aan kunt geven wat echt belang-
· De Europese aanbestedingsregels geven aan
· Haal het beste uit de bouw, SBR
rijk is dan is het vaak ook makkelijker om
dat de gunningcriteria specifiek gericht
· www.bob.nl: onder andere praktijkbijeen-
helder aan te geven wat de wegingsfactor is
moeten zijn op het voorwerp van de aanbieding
komsten over aanbesteden
en hoe de gunningcriteria zich ten opzichte
en niet op de wijze van bouwen. Dus wel
· www.debouwetalage.nl: voorbeelden van
van elkaar verhouden.
levenscycluskosten of opleverdatum, maar niet
vernieuwende bouwprojecten
· Zorg voor politiek draagvlak. Gemeenteraad en
milieuvriendelijkheid van het logistieke bouw-
· www.europees-aanbesteden.nl
wethouder(s) moeten accepteren dat niet per se
proces of roetfilters op het bouwmaterieel.
· www.ovia.nl: nieuws en achtergrond-
de laagste aanbieding het werk mag uitvoeren
· Vermeld bij de bekendmaking van een aanbe-
informatie over overheidsinkopen en
bij gunning op basis van prijs/kwaliteit. Geef
steding wat de gunningcriteria zijn en hoe
-aanbesteden, met onder andere een
inzicht in de wijze van aanpak/aanbesteding/
zwaar deze wegen. De criteria mogen tussen-
aanbestedingswijzer voor bouwprojecten
gunning.
tijd niet gewijzigd worden.
· www.PSIB.nl: netwerkorganisatie voor
· Kies gunningcriteria die zo objectief mogelijk
· Zorg dat de regels nageleefd worden.
vernieuwing in de bouw
zijn. Beperk de complexiteit van de afweging,
Wees bijvoorbeeld niet toegeeflijk voor een
· www.regieraadbouw.nl: stimuleren van
zeker als uw gemeente niet eerder gegund
inschrijver die te laat is, de inschrijvende
het veranderingsproces in de bouw onder
heeft, op prijs/kwaliteit. Kies naast de prijs
partijen zijn daar niet bij gebaat.
andere met het Vernieuwingsoffensief
maximaal vier criteria. Bepaal de wegings-
· De beoordeling van de aanbiedingen op prijs/
Bouw
factoren. Meer criteria maken het lastiger om
kwaliteit vereist een brede deskundigheid en
onderlinge verhoudingen te bepalen en dus
grote objectiviteit. Waardeer de beoordelingen
moeilijk om tot motiveerbare optimale verhou-
met een team van in- en externe deskundigen.
ding te komen. Bovendien worden factoren
· Maak uw beoordeling inzichtelijk. U hebt
dermate laag dat de wezenlijke aspecten niet
een wettelijke motivatieplicht richting markt-
altijd meer doorslaggevend zijn. Neem in ieder
partijen.
14
Deel 3 Inspiratie: Traditioneel samenwerken
In een traditioneel proces wordt het bouwproces in tweeën geknipt. U, als
opdrachtgever, vertaalt uw vraag, vaak met ondersteuning van ontwerpers
en adviseurs, naar bestek en tekeningen. Deze besteedt u vervolgens aan.
De aanbieder met de laagste prijs voert het werk uit. De uitvoerende partijen
worden pas na de vaststelling van het ontwerp in het bouwproces betrokken.
Dit houdt in dat hun kennis en ervaring over de uitvoering pas dan beschik-
baar voor u is. In dit stadium zijn aanpassingen in het ontwerp lastig door te
voeren. Wijzingen worden aan u doorgerekend (meer- en minderwerk).
Deze vorm voldoet prima voor rela-
tief simpele projecten, waarin u uw
ambities eenduidig kunt specificeren.
Denk aan beheer en onderhoud, een
grootschalige renovatie of repetitieve
werkzaamheden als asfaltering.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
15
Tips
Ontwerpfase
Uitvoeringsfase
Initiatieffase
· Stuur op het proces. U hebt (eventueel via
· Specificeer ook uw duurzaamheidambities in
· Geef duidelijk aan wat u wilt. Dat wil zeggen
architecten en adviseurs) maximale invloed
het bestek helder en functioneel, naast de
formuleer uw duurzaamheidambities eenduidig.
op het eindproduct. U bent er zelf verantwoor-
concrete beschrijving van de maatregelen.
Vind niet zelf het wiel uit, maar maak gebruik
delijk voor dat uw duurzaamheidambities
· Zorg voor een goede interne afstemming over
van een prestatie- of ambitie-instrument (zie
worden opgenomen in het ontwerp en vervol-
ambities en oplossingen.
deel 1). Stel prioriteiten aan uw doelstellingen.
gens in bestek en tekeningen.
· Neem aanvullende gunningcriteria op in de
Communiceer uw ambities vooraf met eventueel
· Zorg voor een goede kostenraming. Voorkom
aanbesteding. Dit kan ook in een traditionele
in te huren architecten en adviseurs.
zo dat duurzaamheidmaatregelen tijdens de
samenwerkingsvorm. Neem in uw beoordeling
· Maak procesafspraken om duurzaamheid
uitvoering onverwacht duurder blijken te zijn
de kosten en baten op lange termijn mee.
structureel te bespreken binnen uw eigen
en geschrapt worden.
Zorg voor politiek draagvlak voor alternatieven
organisatie, met architecten en adviseurs en
die meerwerk met zich meebrengen, maar
met opdrachtnemers. Zorg voor een goede
Aanbestedingsfase
lange termijn voordelen hebben.
dialoog, waarin de medewerkers in eigen
· Er is een reële kans dat tijdens de uitvoering
· Vraag om alternatieven. Dit kan ook in een
woorden aangeven hoe zij denken de ambities
het ontwerp gewijzigd moet worden. Zorg dat
traditionele samenwerkingsvorm. Hanteer dan
te realiseren en welke acties zij zullen
u ook dan het lange termijn voordeel kan
zeker gunning op basis van de Economisch
ondernemen.
afwegen tegen de investeringskosten en
Meest Voordelige Inschrijving (EMVI).
voorkom dat duurzaamheidmaatregelen alsnog
geschrapt worden.
16
Bestrating Koningsplein in Ridderkerk:
Gemeente daagt markt uit én gunt niet alleen op prijs, maar ook op kwaliteit!
Voor het nieuwe gemeentehuis wilde de gemeente Ridderkerk een plein met allure. De aanleg van
de bestrating, een werk van ongeveer drie eneenhalve ton, is meervoudig onderhands aanbesteed.
De gemeente heeft acht infrabedrijven gevraagd om een prijs in relatie tot zettings1- en onderhouds-
garanties af te geven. De gemeente wil zo het goede aanzien borgen en besparen op onderhoudskosten.
Bijkomend voordeel is de besparing op materiaalgebruik (minder zetting voorkomt breuk van stenen).
Tevens vroeg ze de bedrijven aan te geven hoe zij het project wilden uitvoeren, opdat het plein en de
omliggende bebouwing op hetzelfde moment gereed zouden zijn. De bedrijven kregen ook ruimte om
alternatieven voor te stellen.
De heer Wennekes, inkoopadviseur van de gemeente Ridderkerk: "Zowel de gemeente als de aannemerij
had weinig ervaring met een aanbesteding op aanvullende criteria. Een aantal (afgewezen) infrabedrijven
kwamen praten over de procedure om er voor een volgende keer van te leren. Voor de gemeente was
de beoordeling van de aanbiedingen lastig. De prijs, de kwantitatieve en de kwalitatieve criteria zijn
omgezet in punten. De prijs werd voor ca. 70% meegerekend, andere aspecten voor de overige 30%."
Van Dijk Maasland BV, het bedrijf dat het werk heeft uitgevoerd, gaf volgens de gemeente een goed
onderbouwde garantie voor de zettingen. Directeur Frans van Dijk: "We hebben de opdracht gekregen
doordat we goede alternatieven hebben aangedragen. Wij zijn van mening dat het de kwaliteit van een
bouwwerk ten goede komt als bouwbedrijven alternatieven in mogen brengen. De traditionele manier
van aanbesteden stimuleert dat helaas niet." De aanbieding van Van Dijk Maasland BV had overigens
1 De mogelijkheden om garanties te
ook de laagste prijs.
verzekeren zijn nog in ontwikkeling.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
17
Deel 3 Inspiratie: Bouwteam
onderhandse aanbesteding.
Men kiest dan echter vaak voor een
geïntegreerde samenwerkingsvorm.
Een bouwteam is geschikt voor
Een bouwteam is een tijdelijk samenwerkingverband waarbij de opdrachtge-
de kleine projecten waarvoor uw
ver uitvoerende partijen betrekt vanaf de ontwerpfase. Zij maken deel uit van
gemeente opdracht geeft, bijvoor-
het ontwerpteam, vaak tijdens het technische ontwerp, vanwege hun kennis
beeld eenvoudig straatwerk of een
en ervaring van de uitvoering en bijbehorende kosten. Deze inbreng zorgt
verbouwing.
voor betere budgetbeheersing. De opdrachtgever heeft zelf de benodigde
deskundigheid in huis of huurt adviseurs in om een bouwteam op te zetten.
De opdrachtgever heeft een belangrijke positie in het bouwteam en houdt op
die manier grote invloed op het ontwerp. Ook andere partijen hebben echter
inspraak in het ontwerp.
Voor publieke organisaties is een
dat bepaalde partijen niet bevoordeeld
bouwteam vanwege de aanbeste-
mogen worden. Een marktpartij die
dingsregelgeving een lastige samen-
betrokken is bij het ontwerp heeft
werkingsvorm. Bij projecten van enige
dermate veel voorkennis dat deze
omvang moet er vaak openbaar wor-
dan niet mee zou mogen doen met
den aanbesteed, via de zogenaamde
de aanbesteding waaraan men heeft
`openbare'- of de `niet-openbare'
meegewerkt. Een bouwteam is
procedure en geldt daarnaast dat er
daarom eigenlijk alleen mogelijk in
niet gediscrimineerd mag worden of
combinatie met een enkelvoudige
18
Tips
realiseren en welke acties zij gaan onder-
Aanbestedingsfase
Initiatieffase
nemen.
· Zie er op toe dat de opdrachtnemer uw
· Geef duidelijk aan wat u wilt. Dat wil zeggen
· Realiseert u zich dat uw gemeente voor deze
ambities correct meeneemt in de uitvoering
formuleer uw duurzaamheidambities eenduidig.
vorm van samenwerken andere competenties
van het werk. Bijvoorbeeld door gedurende de
Vind niet zelf het wiel uit, maar maak gebruik
nodig heeft dan in gangbare traditionele
uitvoeringsfase een inhoudsdeskundige ambte-
van een prestatie- of ambitie-instrument
processen.
naar in het bouwteam zitting te laten hebben.
(zie deel 1). Prioriteer uw doelstellingen.
· Geef aan in welke mate u wilt investeren in
Ontwerpfase
Uitvoeringsfase
duurzaamheid. Een opdrachtnemer kan op
· Zorg voor een goede communicatie: zowel extern
· Neem uw ambities op in het bestek.
die manier op uw wensen anticiperen. Deze
als intern (naar ambtenaren, gemeenteraad en
· Zorg voor een goede interne afstemming over
samenwerkingsvorm maakt een goede afwe-
wethouder(s)). Maak keuzes inzichtelijk om
ambities en oplossingen
ging mogelijk van kosten en baten van duur-
(politiek) draagvlak te krijgen en te behouden.
· U kunt de prijs laten controleren door een
zaamheidmaatregelen. Als u een bodemprijs
· Coördineer en stuur. U bewaakt in deze fase
onafhankelijke partij. Maak hier in een vroeg
wilt, dan werkt deze aanpak niet.
dat uw duurzaamheidambities worden
stadium afspraken over met de opdracht-
· Maak procesafspraken om duurzaamheid
opgenomen in het ontwerp en vervolgens in
nemer. De beoordeling moet door opdracht-
structureel binnen uw eigen organisatie te
bestek en tekeningen.
gever en opdrachtnemer gedragen worden!
bespreken, met architecten en adviseurs en
· Let op: een bouwbedrijf is geneigd om accent
met opdrachtnemers. Zorg voor een goede dia-
te leggen op maakbaarheid in plaats van
loog, waarin de medewerkers in eigen woor-
bijvoorbeeld energiezuinige- of esthetische
den aangeven hoe zij denken de ambities te
kwaliteit.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
19
Inge de Bruijn Sportfondsenbad in Barendrecht:
Gemeenteraad heeft in een vroeg stadium inzicht in milieu en kosten.
Eind vorige eeuw bouwde de gemeente Barendrecht een zwembad (toen nog het Carnissebad genoemd).
De gemeenteraad wilde een milieuvriendelijk zwembad en had daar middelen voor gereserveerd.
De gemeente deed (traditioneel) de voorbereiding, maar won al in een vroeg stadium advies in bij
Projectmanagementbureau HEVO. HEVO stond bekend vanwege haar deskundigheid met zwembaden.
Projectleider de heer Zijlstra van de gemeente: "We hebben de ontwerpfase samen met deze partner
doorlopen."
HEVO bracht de consequenties van diverse `milieu'- opties in kaart: `Wat levert het op' en `Wat kost het'.
Dit is aan de gemeenteraad voorgelegd. De gemeenteraad heeft daarmee keuzes gemaakt voor de beste-
ding van het `duurzaamheidbudget'.
De heer Zijlstra:"Het project is - na een traditioneel voorbereidings- en ontwerpproces - aanbesteed aan
HEVO. HEVO was de enige partij. Met de huidige wetgeving is deze constructie niet meer mogelijk. De
gemeente moet nu meer dan één partij benaderen. Wel zouden er maar een beperkt aantal geschikte part-
ners zijn vanwege het specialisme."
20
Renovatie `oude' gemeentehuis in Ridderkerk:
Fasering en minder engineering
De gemeente Ridderkerk renoveerde tegelijkertijd met de bouw van een nieuw gemeentehuis haar oude
gemeentehuis. De middelen kwamen uit één budget. Door bij de renovatie voor een bouwteam te kiezen
was gefaseerde uitbesteding van de werkzaamheden mogelijk. Zo liep de gemeente geen financiële
risico's door tegenvallers bij de nieuwbouw.
De gemeente deed de directievoering en vormde een bouwteam met installateur, aannemer en schilder.
Zij dachten mee vanaf de eerste fase. Een intentieverklaring met bouwtechnische- en administratieve
afspraken was de basis voor samenwerking.
"Werken met een bouwteam is de laatste tijd niet meer zo gebruikelijk bij gemeenten. Gemeenten zijn
gebonden aan de aanbestedingswet- en - regelgeving die hiervoor niet altijd de ruimte biedt", aldus
Wim Wols, gebouwbeheerder gemeente Ridderkerk. "Grootste voordeel vind ik dat er minder werk
gaat zitten in engineering (tekenwerk, bestekken schrijven), en meer geld in het project zelf. Risico's?
De gemeente moet een aannemer vinden die ze kent en vertrouwt. Commitment van College van
Burgemeester & Wethouders is mijn inziens ook noodzakelijk om dit proces in te gaan. Wij hebben de
prijs laten controleren door een extern bureau. Deze bleek goed. Als je een bodemprijs wilt, dan werkt
deze aanpak echter niet."
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
21
Deel 3 Inspiratie: Geïntegreerde samenwerking
Bij geïntegreerde bouworganisatievormen vindt er integratie plaats tussen
ontwerp, uitvoering en/of onderhoud. De opdrachtgever formuleert haar
eisen in een programma van eisen of een vraagspecificatie met functionele
prestaties en de ontwerpende/ uitvoerende partijen bieden een concept aan
voor een richtprijs. Als opdrachtgever heeft u vroegtijdig inzicht in de totale
kosten en stimuleert u door marktwerking innovatieve toepassingen. U heeft
lage voorbereidingskosten. Eigen deskundigheid of het inhuren van adviseurs
is minder noodzakelijk. Het is niet nodig dat u een coördinerende functie op u
neemt.
Een veel gebruikte vorm is Design
bij een terugtredende overheid. In het
& Build (D&B) waarbij het ontwerp
kader van duurzaam inkopen kan men
en de uitvoering door de aannemer
ook D&B-contracten combineren met
worden verzorgd. De opdrachtgever is
langjarig onderhoud (maintenance).
verantwoordelijk voor het prestatiebe-
Dergelijke DBM-contracten stimuleren
stek. De ontwerprisico's liggen bij de
de bouwpartij om nog nadrukkelijker
aannemer. Design & Build is geschikt
te zoeken naar een optimale verhou-
voor functioneel en esthetisch minder
ding tussen bijvoorbeeld stichting- en
complexe werken en sluit goed aan
onderhoudskosten.
22
Tips
heeft u meer garantie voor kwaliteit en
Aanbestedingsfase
Initiatieffase
duurzaamheid.
· Door vroegtijdige betrokkenheid van de
· Zorg voor een duidelijke omschrijving van uw
· Realiseert u zich dat uw gemeente voor deze
uitvoerende partij zullen er logischerwijs
ambities in het prestatiebestek. Als u geen
vorm van samenwerken ander competenties
minder wijzigingen of correcties aan de orde
duidelijk prestatiebestek kunt schrijven heeft
nodig heeft dan in gangbare traditionele
zijn tijdens de uitvoeringsfase. De regierol
deze samenwerkingsvorm risico's. U heeft
processen. Wen aan uw nieuwe rol als
die u bij geïntegreerde samenwerking vervult,
weinig bijsturingsmogelijkheden tijdens het
opdrachtgever `op afstand'.
is ook tijdens de uitvoeringsfase van belang.
proces en na contractvorming zijn grote
wijzigingen doorgaans kostbaar.
Ontwerpfase
Uitvoeringsfase
· Overweeg ook het onderhoud in de opdracht
· Investeer in procesbegeleiding. Organiseer
· Specificeer uw duurzaamheidambities in de
op te nemen. Het koppelen van uitvoerende
bijvoorbeeld direct na de aanbesteding een
vraagspecificatie helder en functioneel.
partijen aan het onderhoud vergroot de duur-
creatieve workshop waarin belanghebbenden
· Zorg voor een goede interne afstemming over
zaamheid. Constructieve problemen manifeste-
(opdrachtgever, projectontwikkelaar,
ambities en beoordeling van oplossingen.
ren zich in gebouwen over het algemeen in
toekomstige gebruikers en omwonenden) en
· Neem aanvullende gunningcriteria op in de
de eerste vijf jaar en in infrawerken in de
duurzaamheiddeskundigen de duurzaamheid-
aanbesteding. Neem daarbij de kosten en
eerste twee jaar.
ambities onderzoeken. Gemeente Den Haag
baten op lange termijn mee in uw beoordeling.
· Overweeg wie welke investeringen doet.
heeft hier goede ervaringen mee (zie voor-
Zorg voor (politiek) draagvlak voor alternatie-
Als zowel u als de opdrachtnemer investeren
beeld).
ven die meerwerk met zich meebrengen, maar
in het project (bijvoorbeeld omdat de opdracht-
lange termijn voordelen hebben.
nemer een deel van het gebouw exploiteert),
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
23
Stadsdeelkantoor Leidschenveen-Ypenburg (Den Haag):
gever, projectontwikkelaar, toekomstige gebruikers en omwonenden) en
Gemeente krijgt het duurzaamste kantoor voor de laagste kosten.
duurzaamheiddeskundigen bijeengebracht. In een creatieve workshop zijn de
duurzaamheidambities onderzocht. Bij meerdere projecten in Den Haag
De gemeente Den Haag wil het goede voorbeeld geven door `duurzaam' te
is gebleken dat deze werkwijze (de zogenaamde ROMBO-methode) voorheen
bouwen. De heer Heijkers, duurzaam bouwen coördinator van de gemeente:
ondenkbare maatregelen en ambities, uitvoerbaar maakt. Bovendien ontstaat
"Wij wilden het nieuwe stadsdeelkantoor in Leidschenveen-Ypenburg niet
in een vroeg stadium draagvlak voor duurzaamheid bij alle betrokkenen.
`traditioneel' realiseren. We constateerden dat een gedetailleerd
programma van eisen vaak creativiteit in de weg staat. Daarom stelden we
De heer Heijkers: "We hebben het duurzaamste gebouw voor de laagste
prestatie-eisen op en vroegen de marktpartijen oplossingen aan te dragen".
kosten gekregen. Vertrouwen tussen ons en de (potentiële) opdrachtnemers
is volgens mij één van de succesfactoren. Een andere succesfactor is het
Via een Europese aanbesteding heeft de gemeente een prijsvraag uitgeschre-
feit dat we de risico's delen: twee van de zes verdiepingen worden door de
ven. De gemeente nodigde vervolgens drie partijen uit een schetsontwerp
opdrachtnemer geëxploiteerd. Dat zie ik terug in kwaliteit, duurzaamheid
te presenteren. Het gebouw moest een GreenCalcscore van minimaal 250
en prijs."
hebben. GreenCalc is een instrument dat de milieuprestatie van een gebouw
uitdrukt in één getal. De gemeente beoordeelde de plannen ook op bouw-
De heer Kaijim, directeur van Kanters Projectontwikkeling BV: "Het gebouw
esthetische-, functionele- en technische kwaliteit en op projectplanning
dat wij, samen met een architect en adviseurs presenteerden had een
en -beheersing. De aanbesteding vond plaats op basis van de Economisch
GreenCalcscore van 371. Onder andere door een combinatie van functiona-
Meest Voordelige Inschrijving (EMVI).
liteiten, betonkernactivering en gebruik van duurzaam hout, niet-uitlogende
metalen en groene stroom. In ons voorstel combineerden we esthetica,
Tevens heeft de gemeente geïnvesteerd in procesondersteuning van de
geluidwering en natuurlijke ventilatie. Dat was innovatief, maar vooral zeer
planontwikkeling. In een vroeg stadium zijn belanghebbenden (opdracht-
kostensparend!
24
Deel 3 Inspiratie: Strategische samenwerking
Bij strategische samenwerking werken opdrachtgever en marktpartijen
samen op basis van gezamenlijke of wederzijds goed gedefinieerde belangen.
In vroege projectfasen is er vaak nog geen sprake van exact gedefinieerde
projectoutput (geld, tijd, kwaliteit). U zet uw vraag uit in de markt en laat het
aan de marktpartijen over om hiervoor oplossingen te ontwikkelen. Dit stimu-
leert verdere innovatie en marktwerking, maar vraagt ook grote investeringen
van de betrokken marktpartijen. Zorg dat de afwikkeling van het aanbeste-
dingsproces zorgvuldig en transparant verloopt. Denk bijvoorbeeld ook aan
een ontwerpvergoeding. Na de gunning leveren opdrachtgever en opdrachtne-
mer mensen aan voor een gezamenlijk team, dat op basis van gedeelde winst
en risico aan de slag gaat. U, als opdrachtgever, heeft de beschikking over
deskundig personeel en voldoende ervaring met complexe bouwopgaven.
Deze aanpak is kansrijk in projecten
nieuwbouwwijken, inclusief infra-
met een grote mate van omgevings-
structuur en voorzieningen. De lange
complexiteit en een meerjarige loop-
looptijd motiveert alle betrokken
tijd, soms tientallen jaren. Denk aan
partijen te investeren in kwaliteit en
binnenstedelijke vernieuwing of grote
duurzaamheid.
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
25
Tips
valt.
verwacht.
Initiatieffase
· Realiseert u zich dat deze samenwerkingsvorm
· Waarborg continuïteit. Minimaliseer het risico
· Ben duidelijk in uw ambities, maar timmer
een lange voorbereidingstijd heeft. Deze fase
dat duurzaamheideisen tijdens de uitvoering
uw programma van eisen niet dicht. Zorg dat
is essentieel voor het resultaat. Er wordt
verdwijnen, door bijvoorbeeld nieuw beleid of
er ruimte is om gezamenlijk tot een plan te
actieve deelname van u verwacht. Een goede
een nieuwe gemeenteraad, Burgemeester of
komen, dat voor beide partijen rendabel is.
voorbereiding zorgt mogelijk voor een
Wethouder.
· Overweeg ook het onderhoud in de opdracht
geringere tijdsbesteding van uw organisatie
op te nemen. Het koppelen van uitvoerende
in de ontwerp- en uitvoeringsfase.
Uitvoeringsfase
partijen aan het onderhoud vergroot de duur-
· Realiseert u zich dat uw gemeente voor deze
· Specificeer uw duurzaamheidambities in de
zaamheid. Constructieve problemen manifeste-
vorm van samenwerken andere competenties
uitgangsdocumenten helder en functioneel.
ren zich in gebouwen over het algemeen in
nodig heeft dan in gangbare traditionele
· Zorg voor een goede interne afstemming over
de eerste vijf jaar en in infrawerken in de
processen.
ambities en het omgaan met oplossingen en
eerste twee jaar.
uitvoering gedurende de looptijd.
· Selecteer partijen met wie u langdurig wilt
Aanbestedingsfase
· Neem aanvullende gunningcriteria in de
samenwerken.
· U bent zelf deelnemende partij in de uitvoering
aanbesteding op. Neem daarbij de kosten en
· Let er bij nieuwe bezetting van gemeenteraad
van het project. Voordeel van uw betrokken-
baten op lange termijn mee in uw beoordeling.
of College van Burgemeester en Wethouders
heid is dat bijsturing in deze fase mogelijk is.
Zorg voor (politiek) draagvlak voor alternatie-
op dat het samenwerkingsverband niet uiteen
Mogelijk kost u dat meer tijd dan vooraf
ven die meerwerk met zich meebrengen, maar
lange termijn voordelen hebben.
26
Leerpark in Dordrecht:
Investeren in kwaliteit en duurzaamheid.
De gemeente Dordrecht wil een (milieutechnisch) complexe locatie herontwikkelen. De opgave betreft
sloop van een aantal gebouwen en nieuwbouw van woningen, kantoren en school- en bedrijfsgebouwen.
De gemeente ontwikkelde zelf een stedenbouwkundig plan voor het `Leerpark'. Tegelijkertijd ging de
gemeente op zoek naar partners om dit gebied in een PPS-constructie (een juridische vorm van strate-
gisch samenwerken) te ontwikkelen. Reden was dat de gemeente op zag tegen de minimaal acht beno-
digde aanbestedingspartijen en via deze constructie de hele ontwikkeling in één keer uit kon besteden.
Over de manier waarop de vraag in de markt is gezet is de Regieraad Bouw en PSIBouw positief omdat
het ruimte bood aan de markt voor eigen inbreng. Dit geeft de marktpartijen de kans om te laten zien
dat zij meer kunnen oplossen dan enkel ruimtelijke/fysieke problemen. (www.debouwetalage.nl). De
aanbesteding van het Leerpark was een grote opgave en is niet door alle betrokken partijen als positief
ervaren. Niettemin laat het aanbestedingingsproces van het Leerpark zien dat het mogelijk is om duur-
zaamheid en kwaliteit een echte plaats te geven.
De heer Bekkers, projectleider bij de gemeente Dordrecht: "De gemeente maakte een `aanbestedings-
doos' met onze eisen. Dat was soms lastig, we zijn niet gewend tevoren alles te overdenken en onze
eisen relatief abstract te formuleren. De duurzaamheideisen komen uit ons gemeentelijk beleid: de
gemeente eist niveau acht van de DCBA-checklist van bureau BOOM (D is normaal bouwen, A is absoluut
Duurzaam aanbesteden; van ambitie naar realisatie
27
Bronnenlijst
het beste voor het milieu). Daarnaast had de gemeente wensen voor `sociale duurzaamheid' in de vorm
· Beter aanbesteden, Regieraad Bouw,
van 175 leerwerkplekken met de uitvoering van Social Return on Investment (SROI) waaronder een aantal
juli 2006
plekken als leerling-bouwplaats."
· Dertien x Duurzaam, projectschetsen van
duurzame ontwikkeling in Den Haag,
Rob van Kalmthout, regiodirecteur Proper-Stok Ontwikkelaars Rotterdam: "Wij hebben een flinke inves-
gemeente Den Haag, 2005
tering gedaan voordat we de opdracht kregen. Met reden hebben we gemeend het voorgestelde steden-
· Energiek Den Haag, Duurzame stad aan
bouwkundige plan te herzien. Dit gaf naar onze mening een betere invulling aan het concept van het
zee, Stichting OM Den Haag, juni 2006
Leerpark en dus een meerwaarde voor de toekomstige gebruikers."
· Haal het beste uit de Bouw (versie 12),
SBR, februari 2006
De heer Bekkers: "Duurzaamheid heeft niet meegespeeld in de overwegingen om voor deze bouworgani-
· Instrumentenpallet, www.dubo-centrum.nl
satie en aanbesteding te kiezen. Echter, deze constructie komt de kwaliteit en duurzaamheid wel degelijk
(geraadpleegd mei 2006)
ten goede. De marktpartijen voelen zich verantwoordelijk voor de kwaliteit van het hele gebied, sommige
· Overwegingen bij uitbestedingstrategieën,
delen zullen ze immers pas over 10 jaar afzetten. Wij hebben als gemeente kwaliteit gekregen, méér dan
PSIBouw, november 2005
wat we zelf hadden kunnen realiseren en méér dan we aan de marktpartijen vroegen."
· Projectenboek Duurzaam Bouwen,
gemeente Den Haag, Dienst Stedelijke
Ontwikkeling, september 2004
· Strategisch Milieumanagement in het MKB,
Provincie Noord-Brabant, oktober 2004
· Voorpublicatie Gunnen op Waarde,
CROW/SBR/PSIBouw, juli 2006
28