November 2006
Nieuwsbrief Goed besteed
Project Goed besteed
De gemeente is een belangrijke opdrachtgever waar het gaat om inkopen en aanbesteden. Europese
regelgeving en de transparantie van het overheidshandelen stellen hoge eisen aan bestuurders en me-
dewerkers bij het verstrekken van opdrachten aan bedrijven. Burgers en bedrijven gaan ervan uit dat hun
meest nabije overheid een foutloze voorbeeldrol vervult. Professionalisering is voor de gemeente dan ook
het sleutelwoord. De VNG ondersteunt de gemeenten met het project `Goed besteed'. Het project heeft
primair als doel de professionaliteit te bevorderen van de verschillende groepen bestuurders en medewer-
kers die te maken hebben met inkopen en aanbesteden. Maar er is nog een doel: aan de omgeving van de
gemeenten zoals de medeoverheden, bedrijfsleven en burgers duidelijk maken dat gemeenten al een
grote verbeteringsslag hebben gemaakt, maar gelijktijdig bezig zijn om verdere verbetermogelijkheden te
zoeken.
Deze nieuwsbrief informeert u over de stand van zaken van het project `Goed besteed'. U leest in de
nieuwsbrief over het onderzoek dat door SGBO is uitgevoerd naar de huidige stand van zaken van inkopen
en aanbesteden door gemeenten. Ook berichten we u over de manier waarop de VNG raadsleden infor-
meert over hun rol en welke hulpmiddelen er zijn voor portefeuillehouders.
De eerste
de raadsleden bij het aanbesteden voor zichzelf
raadsledenbijeenkomst
weggelegd zien, leidde tot hevige discussies. Het
ging onder meer over het vaststellen van de nota
Er zijn zes regionale VNG-bijeenkomsten voor raads-
inkopen en aanbesteden, professionalisering en het
leden georganiseerd. Het noorden beet de spits af:
goed regelen van de verantwoording, eventueel ook
de eerste bijeenkomst was in Assen op 17 oktober
via de lokale rekenkamer. Ook kwam de vraag aan
2006. Ook leden van lokale rekenkamers en griffiers
de orde hoe de raad kan bepalen of de laagste prijs
waren onder de 45 aanwezigen. Regionaal project-
van een product of juist de prijs-kwaliteitverhouding
ambassadeur van `Goed besteed' Henk Kosmeijer,
als uitgangspunt wordt gehanteerd. Daarnaast was
wethouder van Tynaarlo, leidde de avond. Guust
integriteit van bedrijven een issue. Veel aandacht
Linders, projectleider, introduceerde de bedoeling
trok de kwestie hoe gemeenten binnen het raam-
en producten van het project. Een van die producten
werk van de aanbestedingsregels, de bedrijven in de
is een dvd voor raadsleden, die in Assen zijn primeur
eigen stad of regio een plaats kunnen geven en hoe
beleefde. De raadsleden benutten de avond vooral
werkgelegenheidsbeleid een rol kan spelen. Er wer-
om veel vragen te stellen en van elkaars ervarin-
den voorbeelden genoemd van gemeenten die een
gen te leren. Vooral de afbakening van de taak die
opdracht verstrekken aan een bedrijf in ruil voor
2
het aan de slag krijgen van de eigen werklozen.
uzelf voordelen, zoals uit nogal wat voorbeelden
Slim beleid dat de raad kan propageren, vonden de
blijkt. De praktijkervaringen zijn opgetekend uit de
aanwezigen.
mond van de betrokken ambtenaren en bestuurders
Veruit de meeste aandacht was er voor duurzaam
zelf. Zo wordt u als wethouder gewaarschuwd voor
aanbesteden. Dat bleek veel meer mogelijkheden te
mogelijke valkuilen door een collega die al eens
hebben dan alleen het inkopen van Max Havelaar-
in die valkuil is getuimeld. En uw collega wijst u
koffie voor het gemeentehuis. Henk Hortensius van
met enthousiasme op de voordelen die er voor uw
SenterNovem, de organisatie die zich sterk maakt
gemeente te behalen zijn.
voor duurzaam inkopen, kon de raadsleden goede
handreikingen geven hoe de raad duurzaamheid
In de eerste plaats is AFKIJKEN AANBEVOLEN be-
in al haar facetten kan integreren in het aanbeste-
stemd voor portefeuillehouders, maar het is zeker
dingsbeleid.
ook van belang voor raadsleden en ambtenaren.
Meer weten over duurzaam aanbesteden: kijk op
AFKIJKEN AANBEVOLEN wordt naar alle colleges
www.senternovem.nl.
van burgemeester en wethouders gestuurd. Ook
kunt u het downloaden van de website van de vng:
www.vng.nl, ga naar wonen en economie, kies
voorbeelden in AFKIJKeN
`goed besteed'.
AANbevoLeN
Alle portefeuillehouders inkoop- en aanbestedings-
Congres Goed besteed op
beleid ontvangen binnenkort het boekje
24 januari
AFKIJKEN AANBEVOLEN, met voorbeelden van goed
bestuur bij inkopen en aanbesteden.
In AFKIJKEN AANBEVOLEN staan praktijkvoor-
Op 24 januari 2007 wordt het project afgesloten
beelden met allerlei leerpunten en tips. Het gaat
met het eindcongres Goed besteed in Utrecht. Dit
om ervaringen met samenwerking, inkopen om
congres is voor gemeentelijk bestuurders (wethou-
maatschappelijke doelen te bereiken, de gemeen-
ders én raadsleden) en voor inkoopcoördinatoren
telijke organisatie van de inkoopfunctie en om de
van gemeenten. Reserveer deze datum alvast in uw
betrokkenheid van het gemeentebestuur. Hoe ver-
agenda! In de volgende nieuwsbrief, die in decem-
schillend de praktijkervaringen ook zijn, positief of
ber wordt toegestuurd, volgt meer informatie over
negatief, ze zijn altijd leerzaam. Omdat gemeenten
het congres.
met dezelfde maatschappelijke opgaven te maken
U kunt zich inschrijven via www.cs-vng.nl.
hebben, kan het inspiratie bieden om bij elkaar `de
kunst af te kijken'. Professioneel aanbesteden en
inkopen is niet alleen een zware last, het biedt ook
Ambassadeurs
Landelijk onderzoek inkopen
en aanbesteden
In het project Goed besteed werken we met een
aantal ambassadeurs. De ambassadeurs zijn allemaal
gemeentelijk bestuurders die iets hebben met inko-
SGBO heeft de afgelopen zomer in opdracht van de
pen en aanbesteden. Er is één landelijk ambassadeur
VNG een landelijke inventarisatie gehouden naar
en zeven regionale ambassadeurs die de boodschap
de stand van zaken rond inkopen en aanbesteden.
van Goed besteed uitdragen naar collega-bestuur-
Iets meer dan de helft van alle gemeenten heeft
ders.
hieraan meegedaan. Uit het onderzoek blijkt dat
De heer Dr. G.O. van Veldhuizen is burgemeester
gemeenten en hun bestuurders voortvarend bezig
van Hoorn en landelijk ambassadeur van het project
zijn met een professionaliseringsslag:
Goed Besteed.
· Bij 78% van de gemeenten is er een verantwoor-
delijke portefeuillehouder die zich bezighoudt
met inkopen en aanbesteden.
· In de middelgrote gemeenten is bij 95% het
beleid vastgelegd in een nota inkopen en aanbe-
steden.
· Bij 89% van de gemeenten worden duidelijke
Onno van Veldhui-
voorschriften gehanteerd met betrekking tot
zen, burgemeeste
inkopen en aanbesteden.
van Hoorn en lande-
· 91% van de gemeenten werkt wel eens samen
lijk ambassadeur van
met andere gemeenten om zaken in te kopen.
Goed Besteed
Bij kleine en middelgrote gemeenten komt dit
nog wat vaker voor!
De overige, regionale ambassadeurs van het project
zijn:
Toch zijn er nog punten voor verbetering vatbaar:
De heer A.P.M. Veltman, burgemeester van So-
· Bij 47% van de gemeenten is de gemeenteraad
meren
zichtbaar betrokken bij het onderwerp. Bij de
De heer P.H. Roos, wethouder Wormerland
kleine gemeenten ligt dit nog wat lager (41%).
De heer H. Snier, wethouder Breda
· Bij 55% van de gemeenten controleert het ma-
De heer G. Krol, wethouder Leeuwarden
nagement of de uitgangspunten van het beleid
De heer P.H. Hamelink, raadslid Terneuzen
worden nageleefd.
De heer Th. De la Court, wethouder Lochem
· Kennismanagement en contractbeheer moeten
De heer H. Kosmeijer, wethouder Tynaarlo.
nog wat meer aandacht krijgen.
4
Uit het onderzoek blijkt verder dat vooral de mid-
inkoop en aanbesteding. De dvd laat zien dat goed
delgrote en grote gemeenten vooroplopen met de
inkopen en aanbesteden niet alleen met geld te ma-
implementatie van het inkoop- en aanbestedings-
ken heeft, maar ook met kwaliteit, rechtmatigheid
beleid. Kleinere gemeenten daarentegen besluiten
en bestuurlijke integriteit. Aan bod komen onder
steeds vaker om gezamenlijk in te kopen.
andere besparingen, de samenwerking met andere
gemeenten en het belang van bestuurlijke betrok-
Naar het oordeel van de VNG kunnen de gemeenten
kenheid. En dat zijn evenveel redenen waarom ook
goed voor de dag komen met hun huidige prestaties
raadsleden kennis van zaken moeten hebben om
en met hun inzet om energiek aan verdere verbe-
hun kaderstellende en controlerende rol goed te
tering te werken. Het onderzoeksrapport van SGBO
kunnen uitoefenen.
wordt binnenkort naar alle gemeenten verstuurd.
De dvd duurt ongeveer tien minuten en wordt in
november naar alle raadsgriffiers toegestuurd. Het
is de bedoeling dat de dvd getoond wordt in de
Dvd voor de leden van de raad
raadsvergadering. Aan uw raadsgriffier is verzocht
om dit te organiseren.
Zoals ook bleek op de regionale informatiebijeen-
komsten, is het niet voor alle raadsleden duidelijk
wat hun rol en taken precies zijn met betrekking tot
ervaringen delen in
inkopen en aanbesteden. Om hun meer zekerheid te
Stede broec
geven, is in het kader van het project Goed besteed
een dvd gemaakt voor raadsleden. De voorzitter van
Persoonlijk verslag van de regionale bijeenkomst in
de directieraad van de VNG, Ralph Pans, legt op de
Stedebroec op 19 oktober
dvd uit hoe de verantwoordelijkheden liggen in de
Een van de pijlers van het Project Goed Besteed
verhouding tussen college en raad. Zo kan de raad
zijn de regionale bijeenkomsten met bestuurders
bijvoorbeeld kaders stellen die te maken hebben
en mensen uit de praktijk van het inkopen en
met duurzaamheid, de regionale werkgelegenheid
aanbesteden. Dat zijn de plekken waar ervaringen
en regionale samenwerking.
worden uitgewisseld en waar men elkaar ideeën,
De dvd belicht ook de praktijk: hij biedt een kijkje
tips en eyeopeners kan geven voor de betere `hé,
in de keuken van collega's die ervaring hebben met
dat professioneel inkopen is zo gek nog niet'-mo-
verschillende facetten van de inkoop en aanbeste-
menten.
ding. Zo kunt u meeprofiteren van wat zij inmiddels
Donderdag 19 oktober was een heel geslaagd
hebben geleerd.
voorbeeld van zo'n bijeenkomst. 's Middags om
De landelijke ambassadeur, Onno van Veldhuizen,
14.00 uur, gastvrij ontvangen door burgemeester
burgemeester van Hoorn, vertelt hoe zijn gemeente
Eggermont van de gemeente Stede Broec, kwam
te werk is gegaan met de professionalisering van de
een twintigtal bestuurders en inkopers van ge-
meenten in Noord-Holland bijeen. Als deskundige
(wethouder) en Peter Buijs (hoofd facilitaire
van SGBO mocht ik, in opdracht van de VNG, als
zaken). Hun verhaal ging over samenwerking,
eerste een inleiding geven over het project en het
systematisch en professioneel aangepakt, binnen
onderzoek (zie elders in deze nieuwsbrief). Daarna
de regio Gooi- en Vechtstreek. Als uitvloeisel van
kwamen twee ervaringen van gemeenten aan bod.
het informeel overleg van de hoofden facilitaire
Wethouder Peter Roos van de gemeente Wormer-
zaken ontstond het idee: dat inkopen en aan-
land maakte ons deelgenoot van de stappen die in
besteden, dat moet toch efficiënter kunnen; als
zijn gemeente zijn gezet om tot professioneel aan-
we het samen aanpakken moet er toch winst te
besteden en inkopen te komen. Het eerste signaal
behalen zijn?! Ook hier volgde een inkoopscan (bij
was in dit geval de accountant ("waarom is dat bij
alle deelnemende gemeenten), die de gemeenten
jullie zo ondoorzichtig"?). Na een inkoopscan werd
sterkte in deze gedachte. Na het onderzoeken van
voor de gemeente snel duidelijk waar de winst te
verschillende samenwerkingsscenario's werd uitein-
halen viel. En vervolgens bracht Wormerland de
delijk gekozen voor een vorm waarbij elk van de
gedachte `wie niet groot is, moet sterk zijn' in de
gemeenten het inkoopbeleid vaststelt. Zij nemen
praktijk. Ze ging namelijk te rade bij de buurge-
een eigen inkoper in dienst om het professioneel
meente Beverwijk, die een professionele inkoper
inkopen in elk van de organisaties goed ingebed
(inkoopster in dit geval) in dienst heeft. Beverwijk
te krijgen. Die inkopers zullen vervolgens inten-
bleek bereid om haar een dag per week `uit te
sief met elkaar samenwerken om bijvoorbeeld de
lenen' aan Wormerland en daar helpt zij nu met de
voordelen door schaalvergroting `binnen te halen'.
inkoop- en aanbestedingsprocessen, waar nodig.
Zelfs nu, nu er nog geen inkopers in dienst zijn,
Wat mij vooral als heel sterk punt in deze construc-
zijn die voordelen al behaald, bij het gezamenlijk
tie opviel, was dat Wormerland de nadruk legt op
aanbesteden van schoolvervoer.
het leren door de eigen medewerkers (de materie-
Mij viel als sterk punt op dat er bij dit project veel
deskundigen) van deze professionele inkoopster.
aandacht is en wordt besteed aan communicatie
Dus geen afhankelijkheid van externe expertise,
om draagvlak binnen de organisaties te verkrijgen.
maar zelf de kennis opbouwen.
En dat bleek naar de ervaring van de aanwezigen
Als uitsmijter gaf Peter Roos nog mee dat je als
niet altijd eenvoudig (zoals ik iemand hoorde zeg-
wethouder met een dergelijke verandering niet
gen: `wij hebben 130 inkopers').
altijd vrienden maakt, zeker niet onder de plaatse-
Als laatste deel van deze bijeenkomst was er nog
lijke middenstand, zoals hij zelf aan den lijve had
een korte presentatie door Pianoo, de netwerkor-
ondervonden. Het voordeel echter van een grotere
ganisatie waar gemeenten ervaringen en kennis
transparantie van inkoopprocessen, weegt wat
kunnen uitwisselen. Het waren zeer leerzame uren,
hem betreft veel zwaarder.
ook voor mij.
De tweede gemeentepresentatie was afkomstig
van de gemeente Wijdemeren, door Wim Lorjé
Josée Driessen
6
Colofon
Het project `Goed Besteed' is een initatief van
de VNG.
Projectleider: drs. A.B.C.M.E. (Guust) Linders.
www.vng.nl > wonen en economie > goed besteed
Projectuitvoering:
SGBO Onderzoek>advies>implementatie
Coördinatie: drs. M.P.C. (Masja) van den Burg
www.sgbo.nl
2006/11-031