Europese aanbesteding

Aanbestedingswet

De Eerste Kamer heeft op 30 oktober 2012 ingestemd met het wetsvoorstel Aanbestedingswet. Deze wet, die per 1 april 2013 ingaat, moet meer ondernemers een eerlijke kans geven op een overheidsopdracht. U krijgt te maken met een aantal zaken die nieuw zijn ten opzichte van de eerdere regelgeving. De belangrijkste wijzigingen zijn de bepalingen over proportionaliteit van eisen die worden gesteld aan ondernemers, aan inschrijvingen en aan contractvoorwaarden, de bepalingen over niet-samenvoegen en verplicht splitsen van opdrachten en de bepalingen die betrekking hebben op het beperken van de kosten van het deelnemen aan een aanbesteding. Verder mogen volgens de wet opdrachten niet meer zonder goede reden worden geclusterd.

De op handen zijnde wijziging van de Europese aanbestedingsrichtlijnen is nog niet in het wetvoorstel opgenomen. Dit gebeurt op een later tijdstip via een wijziging van de Aanbestedingswet. De Aanbestedingswet trekt de raamwet EEG-voorschriften aanbestedingen, Bao, Bass en de Wira in.

De Aanbestedingswet past de Europese regels zo goed mogelijk toe op de Nederlandse situatie. De maatregelen uit de wet moeten leiden tot:

meer concurrentie
minder administratieve lasten
een meer uniforme aanbestedingspraktijk
een eenvoudiger afhandeling van klachten.

Het midden- en kleinbedrijf en zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) krijgen door de Aanbestedingswet meer kansen bij aanbestedingen. Zo moeten volgens de wet de eisen die aan een ondernemer worden gesteld in verhouding staan tot de opdracht. Bij aanbesteden moeten aanbestedende diensten het beginsel van proportionaliteit in acht nemen. De Gids proportionaliteit geeft hier invulling aan. In de AMvB bij de Aanbestedingswet zal de Gids proportionaliteit als verplicht te volgen richtsnoer worden aangewezen. In de Gids Proportionaliteit wordt dit proportionaliteitsbeginsel uitgewerkt.

Opdrachten mogen niet meer dusdanig worden geclusterd dat kleinere bedrijven geen kans meer maken. Een bedrijf met bijvoorbeeld 120 vestigingen mag niet de schoonmaak van alle gebouwen bundelen in 1 aanbesteding. Daardoor maakt een klein schoonmaakbedrijf namelijk bij voorbaat al geen kans meer.

Eigen verklaring

Ondernemers kunnen voortaan met een zogeheten eigen verklaring aangeven dat ze voldoen aan de gestelde eisen. Tot nu toe moeten alle deelnemers aan een aanbesteding originele bewijsstukken aanleveren; dat kost veel tijd en moeite. Nu hoeft alleen de winnende ondernemer dat uiteindelijk te doen. Deze eigen verklaring verlaagt de drempel om mee te doen aan aanbestedingen.

Meer lijn in aanbestedingsprocedures

Vooral bij opdrachten die niet Europees hoeven te worden aanbesteed, hanteren aanbestedende diensten verschillende procedures. Dat leidt tot lasten voor bedrijven. In de AMvB bij de Aanbestedingswet zal het Aanbestedingsreglement Werken 2013 (ARW 2013) als verplicht worden aangewezen. Het ARW 2013 vervangt het ARW 2005. In het ARW 2013 is elke aanbestedingsprocedure geheel uitgeschreven. Zo komt er meer lijn in aanbestedingen en inzicht in Europese en nationale procedures.

Aanvullend beleid aanbestedingsregels

In aansluiting op de Aanbestedingswet stelt het kabinet aanvullende maatregelen voor. Bijvoorbeeld de zogenoemde richtsnoeren voor leveringen en diensten. Dit aanvullende beleid is niet verplicht, maar is bedoeld om de praktijk van aanbesteden te verbeteren.
Het aanvullend beleid omvat de volgende aspecten:

Professionalisering opdrachtgevers
Richtsnoer Leveringen en Diensten
Commissie van aanbestedingsexperts/Klachtenloket Aanbesteden
Aanbestedingsreglement voor Werken ARW 2013
Systeem van verificatie/prekwalificatie/aanbestedingspaspoort
VNG modelreglement algemene inkoopvoorwaarden levering en diensten
VNG model inkoop- en aanbestedingsbeleid

Overgangsrecht

Een Europese aanbestedingsprocedure waarvan de datum van aankondiging van de opdracht ligt voor het inwerkingtreden van de nieuwe wet wordt ook na inwerkingtreden van de wet verder volgens Bao/Bass afgerond. Dit betreft Europese procedures met een aankondiging zoals de openbare procedure, de niet-openbare procedure en onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking.

Voor nationale procedure met aankondiging (nationaal aanbesteden) geldt ook dat als de aankondiging heeft plaatsgevonden voor de datum van inwerkingtreding van de wet, deze procedure niet onder de nieuwe wet valt.
Bij een onderhandse procedure geldt dat als de uitvraag van de offerte heeft plaatsgevonden voor de datum van inwerkingtreding van de wet, de procedure niet onder de nieuwe wet valt.

Belangrijkste wijzigingen Aanbestedingswet ten opzichte van Bao + Wira

Het wetsvoorstel Aanbestedingswet regelt een aantal zaken die nieuw zijn ten opzichte van de huidige regelgeving. De op handen zijnde wijziging van de Europese aanbestedingsrichtlijnen is nog niet in het wetsvoorstel opgenomen. Dit gebeurt op een later tijdstip via een wijziging van de Aanbestedingswet. De Aanbestedingswet trekt de raamwet EEG-voorschriften aanbestedingen, Bao, Bass en de Wira in. (september 2012)

De wet is opgebouwd uit een aantal delen:

deel 1 bevat algemene bepalingen en heeft betrekking op alle opdrachten
deel 2 gaat over het aanbesteden van overheidsopdrachten boven de drempels
deel 3 gaat over het Europees aanbesteden van speciale sector opdrachten boven de drempels, en
deel 4 is algemeen.

De belangrijkste veranderingen ten opzichte van Bao en Wira zijn hieronder weergegeven.

Objectiviteit

Alle opdrachten (artikel 1.4)
Een aanbestedende dienst moet bij een opdracht op objectieve gronden kiezen:

welk type aanbestedingsprocedure hij gebruikt
welke ondernemers hij toelaat tot de procedure

Een aanbestedende dienst moet op verzoek van ondernemer zijn keuze schriftelijk motiveren.

Maatschappelijke waarde creëren

Alle opdrachten (artikel 1.4)

Een aanbestedende dienst moet zorgen voor het leveren van zo veel mogelijk maatschappelijke waarde bij het aangaan van een overeenkomst.

Samenvoegen en splitsen

Alle opdrachten (artikel 1.5)

Opdrachten mogen niet onnodig worden samengevoegd. Als opdrachten worden samengevoegd moet een aanbestedende dienst dit in de aanbestedingsstukken motiveren.
Een opdracht moet worden opgedeeld in meerdere percelen. Als dit niet passend is, moet een aanbestedende dienst dit in de aanbestedingsstukken motiveren.

Beperking administratieve lasten

Alle opdrachten (artikel 1.6)

Aanbestedende diensten moeten administratieve lasten zoveel mogelijk beperken.

Non-discriminatie/gelijkheidsbeginsel

Europese aanbestedingen (artikel 1.8) en nationale aanbestedingen (artikel 1.12)

Een aanbestedende dienst behandelt ondernemers op gelijke en niet-discriminerende wijze.

Meervoudig onderhandse procedure (artikel 1.15)

Een aanbestedende dienst behandelt de inschrijvers op gelijke wijze.

Transparantiebeginsel

Europese aanbestedingen (artikel 1.9) en nationale aanbestedingen (artikel 1.12)
Een aanbestedende dienst handelt transparant.

Meervoudig onderhandse procedure (artikel 1.15)

Een aanbestedende dienst deelt alle inschrijvers de gunningsbeslissing met de relevante redenen mee.

Proportionaliteit

Alle opdrachten (artikel 1.10, 1.13 en 1.16)

Eisen, voorwaarden en criteria aan inschrijvers en inschrijvingen moeten in redelijke verhouding staan tot de opdracht. Bij AMvB wordt een richtsnoer aangewezen met voorschriften hoe aan te wijzen aanbestedende diensten hieraan uitvoering moeten geven.
Het Aanbestedingsbesluit wijst de Gids Proportionaliteit aan voor alle aanbestedende diensten.
Een aanbestedende dienst past de voorschriften toe of motiveert een afwijking in de aanbestedingsstukken.

Aankondigingen

Europese en nationale aanbestedingen (artikel 1.18)

(Voor)aankondigingen moeten plaatsvinden via het elektronisch systeem voor aanbestedingen (bedoeld wordt TenderNed). De minister draagt zorg voor het systeem.

Eigen verklaring

Europese aanbestedingen (artikel 1.19), nationale aanbestedingen (artikel 2.84) en meervoudig onderhandse procedure met uitsluitingsgronden en geschiktheidseisen (artikel 2.85)

Een aanbestedende dienst moet het vastgestelde model eigen verklaring gebruiken en moet daarbij aangeven welke gegevens en inlichtingen moeten worden verstrekt.
Met een eigen verklaring kan een ondernemer aangeven:
a. of uitsluitingsgronden op hem van toepassing zijn;
b. of hij voldoet aan de gestelde geschiktheidseisen;
c. of hij voldoet aan technische specificaties en uitvoeringsvoorwaarden die milieu en dierenwelzijn betreffen of die gebaseerd zijn op sociale overwegingen;
d. of en op welke wijze hij voldoet aan de selectiecriteria.

Gedragsverklaring

Europese en nationale aanbestedingen en meervoudig onderhandse procedure met uitsluitingsgronden (artikel 1.20)

Een ondernemer kan met een door de minister van Justitie afgegeven gedragsverklaring aanbesteden (niet ouder dan twee jaar), aantonen dat uitsluitingsgronden niet op hem van toepassing zijn. Het gaat om onherroepelijke veroordelingen in de voorafgaande vier jaar

Aanbestedingsstukken kosteloos

Alle opdrachten (artikel 1.21 en 2.66)

Aanbestedingsstukken moeten kosteloos ter beschikking worden gesteld.
ARW 2012 toepassen

Werken onder de drempel (artikel 1.22)

Bij AMvB wordt een richtsnoer met voorschriften aangewezen voor werken onder de drempel. Het Aanbestedingsbesluit (AMvB) wijst het ARW 2012 aan. Een aanbestedende dienst past deze voorschriften toe of motiveert in de aanbestedingsstukken waarom niet.

Gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening zijn 2B-diensten

Europese aanbestedingen (artikel 2.38 en 2.39)

Voor diensten voor gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening wordt de procedure voor 2B-diensten toegepast, tenzij de aanbestedende dienst anders besluit.
Een aanbestedende dienst moet bij 2B-diensten met een duidelijk grensoverschrijdend belang voor een passende mate van openbaarheid van aankondiging van de opdracht zorgen.

Afzien van toepassing uitsluitingsgronden

Europese aanbestedingen (artikel 2.88)

Afzien van toepassing uitsluitingsgronden mag bij dwingende redenen van algemeen belang en als het bedrijf in kwestie voldoende maatregelen heeft genomen om het vertrouwen te herstellen en als uitsluiting niet proportioneel is gezien de verstreken tijd sinds veroordeling en het voorwerp van de opdracht.

Geschiktheidseisen

Europese aanbestedingen (artikel 2.90)

Geschiktheidseisen mogen geen betrekking hebben op de omzet, tenzij een aanbestedende dienst dit met zwaarwegende argumenten motiveert in de aanbestedingsstukken. Als toch eisen gesteld worden, dan niet meer dan 300% van de opdrachtwaarde.

Termijn motivering afwijzing

Europese aanbestedingen (artikel 2.103)

Een aanbestedende dienst stelt een afgewezen gegadigde uiterlijk binnen vijftien dagen na ontvangst van een verzoek daartoe in kennis van de redenen voor afwijzing.

EMVI verplicht

Europese aanbestedingen (artikel 2.114)

Een aanbestedende dienst is verplicht te gunnen op criterium EMVI. Laagste prijs toepassen mag alleen als een aanbestedende dienst in de aanbestedingsstukken motiveert waarom.

Verlengde Alcatel-termijn

Europese aanbestedingen (artikel 2.127)

Een aanbestedende dienst neemt opschortende termijn van ten minste twintig kalenderdagen in acht voor sluiten van overeenkomst.
Proces-verbaal